مدیریت دانشگاهی - فهرست مقالات

تحلیل ساختار ساز و کار سیاست گذاری آموزشی در نظام آموزش عالی

پوریا فاتحی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 فروردین 1404

https://doi.org/10.22034/jam.2025.137989.1042

چکیده

چکیده:بی شک هر دانشگاه مبتنی بر ساختار، علل شکل گیری و کارکردهای خود جهت توسعه و دستیابی به رسالت های تعیین شده مسیر مشخصی را مطابق راهبردها و برنامه هایشان که ریشه در سیاست گذاری های آنها دارد ترسیم نموده ... بیشتر

مشاهده مقاله

ارائه الگوی تاثیر یادگیری خود‌راهبر بر بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان با نقش میانجی‌گری بهزیستی تحصیلی

یعقوب تسو؛ بهمن کرد

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405، ، صفحه 121-140

https://doi.org/10.22034/jam.2026.146007.1167

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین ارائه الگوی تاثیر یادگیری خود‌راهبر بر بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان با نقش میانجی‌گری بهزیستی تحصیلی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نوع همبستگی با تاکید بر مدل ... بیشتر پژوهش حاضر با هدف تبیین ارائه الگوی تاثیر یادگیری خود‌راهبر بر بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان با نقش میانجی‌گری بهزیستی تحصیلی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نوع همبستگی با تاکید بر مدل معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل ۳1۶ دانشجوی کارشناسی رشته های علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۰۴ بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس 105 نفر دانشجو انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد بهزیستی روان‌شناختی ریف (1998)، بهزیستی تحصیلی تومینین سوینی (2012) و یادگیری خودراهبر فیشر، کینگ و تاگو (2001) جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) انجام شد. یافته‌ها نشان داد که یادگیری خودراهبر به‌طور مستقیم تأثیر معناداری بر بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان دارد (451/0=β p< 0.001,)؛ بهزیستی تحصیلی به‌طور مستقیم تأثیر معناداری بر بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان دارد (277/0=β p< 0.001,)؛ یادگیری خودراهبر به‌طور مستقیم تأثیر معناداری بر بهزیستی تحصیلی دانشجویان دارد (324/0=β p< 0.001,) و سرانجام یادگیری خودراهبر به طور غیرمستقیم از طریق بهزیستی تحصیلی به‌عنوان متغیر میانجی نقش افزاینده‌ای در تبیین بهزیستی روان‌شناختی دارد (448/0=β p< 0.001,). بر اساس یافته‌ها، یادگیری خودراهبر موجب تقویت بهزیستی تحصیلی می‌شود و اثرات این دو متغیر باهم تاثیر معناداری بر ارتقای بهزیستی روان‌شناختی می‌گذارد. این نتایج تأکید بر اهمیت تقویت مهارت‌های یادگیری خودراهبر و ارتقای بهزیستی تحصیلی در بهبود سلامت روان دانشجویان دارد. بنابراین توسعه مهارت‌های یادگیری خودراهبر از طریق بهزیستی تحصیلی می‌تواند زمینه‌های ارتقای بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان را فراهم کرد.

مشاهده مقاله

ارزیابی مدیریت دانش بر اساس استاندارد ایزو 30401 و نقش آن در پیش بینی کیفیت خدمات آموزشی از دیدگاه دانشجویان (مورد مطالعه: دانشگاه المستنصریه عراق)

دکتر رضوان حسین قلی زاده؛ جلیل ابراهیم اللامی؛ سوسن جواد الحسینی؛ راهله یاری

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

https://doi.org/10.22034/jam.2026.146369.1191

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی وضعیت مدیریت دانش در دانشگاه المستنصریه عراق بر اساس استاندارد ISO 30401:2018 و بررسی نقش مؤلفه‌های آن در پیش‌بینی کیفیت خدمات آموزشی ادراک‌شده توسط دانشجویان می باشد. برای دستیابی ... بیشتر هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی وضعیت مدیریت دانش در دانشگاه المستنصریه عراق بر اساس استاندارد ISO 30401:2018 و بررسی نقش مؤلفه‌های آن در پیش‌بینی کیفیت خدمات آموزشی ادراک‌شده توسط دانشجویان می باشد. برای دستیابی به این هدف از روش پژوهش توصیفی از نوع رگرسیون بهره گرفته شد. نمونه موردمطالعه مشتمل بر ۳38 عضو هیئت علمی، 66 مدیر آموزشی، ۳27 کارشناس آموزشی و ۳49 دانشجو در دانشگاه المستنصریه بودند. برای گردآوری داده‌های مربوط به مدیریت دانش، از پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر استاندارد ISO 30401:2018 استفاده شد و داده‌های مربوط به کیفیت خدمات آموزشی ادراک‌شده دانشجویان از طریق پرسشنامه سروپرف گردآوری گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که وضعیت کلی مدیریت دانش در دانشگاه المستنصریه با میانگین 02/3 در سطح متوسط قرار دارد. همچنین، کیفیت خدمات آموزشی از دیدگاه دانشجویان در سطح متوسط به بالا ارزیابی شد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که مؤلفه‌های مدیریت دانش در مجموع حدود 5/23 درصد از واریانس کیفیت خدمات آموزشی ادراک‌شده توسط دانشجویان را تبیین می‌کنند. بر این اساس، می‌توان گفت دانشگاه المستنصریه به سطحی متوسط از استقرار مدیریت دانش دست یافته است، اما این وضعیت هنوز نشان‌دهنده بلوغ نهادی مدیریت دانش در دانشگاه نیست. نتایج پژوهش حاکی از آن است که ارتقای کیفیت خدمات آموزشی در این دانشگاه، نیازمند استقرار نظامی یکپارچه و نهادینه‌شده بر پایه استاندارد ISO 30401:2018 است. چنین نظامی باید به صورت هم‌زمان توسعه دانش، فرهنگ اشتراک دانش، حکمرانی دانش، شفافیت نقش‌ها، توانمندسازی منابع انسانی، زیرساخت فناورانه، تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد و بهبود مستمر را تقویت کند. بنابراین، مدیریت دانش در دانشگاه المستنصریه باید از سطح اقدامات پراکنده و متوسط فراتر رود و به سازوکاری نهادی برای پشتیبانی از کیفیت خدمات آموزشی تبدیل شود.

مشاهده مقاله

بررسی معیارهای جدید آزمون سراسری دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی کشور

محمد رضا یوسف زاده؛ حدیث زارعی

دوره 5، شماره 2 ، تیر 1405

https://doi.org/10.22034/jam.2026.145959.1160

چکیده

هدف پژوهش بررسی معیارهای جدید پذیرش دانشجو در آزمون سراسری دانشگاه‌ها بود. روش پژوهش پیمایشی بود.جامعه آماری، کلیه دانشآموزان دختر پایه سوم دوره دوم متوسطه شهر همدان بودند. تعداد کل دانشآموزان 2154 نفر ... بیشتر هدف پژوهش بررسی معیارهای جدید پذیرش دانشجو در آزمون سراسری دانشگاه‌ها بود. روش پژوهش پیمایشی بود.جامعه آماری، کلیه دانشآموزان دختر پایه سوم دوره دوم متوسطه شهر همدان بودند. تعداد کل دانشآموزان 2154 نفر بودند.روش نمونهگیری، تصادفی طبقهای بود و حجم نمونه 326 نفربود؛ ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بود .برای تجزیه و تحلیل داده ها از شاخصهای آمار توصیفی و و آزمون آمار استنباطی t تک گروهی و تحلیل عامل تاییدی استفاده شد. د.نتایج نشان داد که ازدیدگاه دانش‌آموزان برگزاری کنکور در دو نوبت منجر به کاهش فشار روانی، فرصت جبران، نسهیل بازیابی اطلاعات، کسب بینش کلی و رضایت خانواده ها می شود، تغییر ضرایب دروس منجربه کم توجهی به دروس کم اهمیت، عدم تغییر ماهیت ضرایب، تمرکز بر دروس پراهمیت، تغییر ضرایب متناسب با اهمیت دروس و عدم توازن تغییر ضرایب می شود، حذف دروس عمومی منجر به تمرکز بر دروس تخصصی، کاهش دانش مربوط به دروس عمومی ، صرفه جوئی در زمان ، کاهش کلاسهای کنکور دروس عمومی و کاهش خستگی‌جلسه کنکورمی شود، حذف زیرگروه‌ها منجر به پیچیدگی انتخاب رشته، ابهام درآزادی عمل درانتخاب رشته،تأمل در انتخاب عادلانه، مطالعه دروس بیشترو تمرکز بر دروس تخصصی بیشتر می شود و تاثیر ۴۰ تا ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی منجربه تضاد بین سبک مطالعه کنکور و سبک مطالعه دروس نهائی ، افزایش اهمیت امتحانات نهایی، ناعادلانه بودن سوابق تحصیلی باتوجه به امکانات مدارس ، افرایش استرس دانش اموزان وخانواده ها از ۱ سال به ۳ سال می شود و آزمون ها های نهائی استاندارد نبودند

مشاهده مقاله

واکاوی ادراک اعضای هیئت علمی نسبت به چالش‌های رهبری زنان در مؤسسات آموزش عالی

مهدی صالحی؛ هوشیار محمدزاده؛ پیمان قنبریان قلندر

دوره 5، شماره 1 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22034/jam.2026.146010.1169

چکیده

هدف ازپژوهش حاضر، واکاوی ادراک اعضای هیئت علمی نسبت به چالش‌های رهبری زنان در مؤسسات آموزش عالی بود.رویکرد تحقیق حاضر با توجه به ماهیت موضوع کیفی و به طور خاص از راهبرد پدیدار شناسی تفسیری استفاده گردید. ... بیشتر هدف ازپژوهش حاضر، واکاوی ادراک اعضای هیئت علمی نسبت به چالش‌های رهبری زنان در مؤسسات آموزش عالی بود.رویکرد تحقیق حاضر با توجه به ماهیت موضوع کیفی و به طور خاص از راهبرد پدیدار شناسی تفسیری استفاده گردید. میدان تحقیق کلیه اعضای هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه بودند که به صورت نمونه‌گیری هدفمند و ملاک‌محور 15 نفر (6 نفر زن و 7 مرد) به عنوان مشارکت‌کنندگان تحقیق انتخاب شدند. جهت گردآوری داده‌های تحقیق از منشور مصاحبه نیمه‌ساختار یافته استفاده گردید و تا رسیدن به حد نصاب اشباع مقوله نظری مصاحبه‌ها ادامه یافت. همچنین با استفاده از نرم‌افزار تحلیل داده‌های کیفی MAXqda تحلیل داده‌های و خروجی داده‌های صورت پذیرفت. شیوه تحلیل داده‌های پژوهش با توجه به حساسیت موضوع و تعداد کم کدهای باز از شیوه کدگذاری دو مرحله‌ای (باز و محوری) استفاده گردید. یافته‌های تحقیق نشان داد که 3 مقوله به عنوان برای رهبری زنان در آموزش عالی ایجاد چالش می‌کنند که عبارتند از: موانع فردی، موانع نهادی و موانع فرهنگی می باشد. همچنین یافته‌های 8 مقوله محوری را به عنوان راهکارهای اساسی مرتفع ساختن چالش‌های رهبری زنان نمایان ساخت که عبارتند از: تحول بینشمندی و آغشته به خودآگاهی، موازنه‌کردن ترتیبات دانشگاه برای زن و مرد، تقویت جو غیررسمی در دانشگاه، ارائه برنامه‌های توسعه رهبری، پرداختن به سوگیری ناخودآگاه، پرداختن به سوگیری ناخودآگاه، تشویق زنان به دنبال کردن نقش رهبری و حمایت از تغییر سیاست‌های دانشگاهی‌.

مشاهده مقاله

بررسی مزایا ، معایب و چالش‌های الزام چاپ مقاله از رساله دکتری: دیدگاه دانشجویان دکتری

لیلا فیروزی؛ سکینه حبی قراتپه؛ ثنا احباب وند؛ محمد حسنی

دوره 5، شماره 1 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22034/jam.2026.145894.1152

چکیده

هدف: در سال‌های اخیر، الزام دانشجویان دکتری به چاپ مقاله به عنوان پیش‌شرط دفاع از رساله، به یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در نظام آموزش عالی ایران تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مزایا ، معایب و ... بیشتر هدف: در سال‌های اخیر، الزام دانشجویان دکتری به چاپ مقاله به عنوان پیش‌شرط دفاع از رساله، به یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در نظام آموزش عالی ایران تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مزایا ، معایب و چالش‌های این پدیده از دیدگاه دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دکتری انجام شده است .روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان شامل 25 نفر از دانشجویان دکتری و فارغ‌التحصیلان دکتری بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون آتراید-استرلینگ (۲۰۰۱) انجام شد که به شناسایی ۳۴۷ مضمون پایه، ۲۷ مضمون سازمان‌دهنده و ۱۰ مضمون فراگیر انجامید.یافته ها: یافته ها در سه بخش بدست آمد : مزایا (چهار مضمون اصلی شامل تقویت رزومه، ارتقای مهارت‌های پژوهشی ،کمک به جذب شغلی و سهیم شدن در توسعه دانش)؛ معایب (شامل دو مضمون اصلی مانند طولانی شدن دوره تحصیل و کاهش کیفیت اصالت رساله)؛ و چالش‌ها (شامل چهار مضمون اصلی مانند چالش‌های سیستماتیک، موانع ساختاری، چالش‌های روانشناختی، چالش‌های مهارتی). نتیجه گیری: یافته کلیدی پژوهش نشان داد که در غیاب زیرساخت ها و حمایت های لازم معایب بر مزایا غلبه میکند. علی رغم اینکه چاپ مقاله میتواند مزایایی داشته باشد اما تبدیل آن به یک اجبار بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌ها ، منجر به پدیده‌هایی نظیر رفتار های غیر اخلاقی و افت کیفیت خروجی‌های پژوهشی می شود. پیشنهاد می گردد حمایت دانشگاه در این مسیر افزایش پیدا کرده و ایجاد مسیرهای انعطاف پذیر برای فارغ‌التحصیلی ضروری به نظر می‌رسد.

مشاهده مقاله

هستی‌شناسی روایت در زیست دانشگاهی

هیوا حسن پور

دوره 4، شماره 4 ، دی 1404

https://doi.org/10.22034/jam.2026.145662.1140

چکیده

روایت‌مندی رخدادها، امری جهان‌شمول است و می‌توان آن را در تمام ارکان و عناصر جهان هستی، ساری و جاری دانست. دانشگاه به عنوان پدیده‌ای چندلایه و همچنین ستون فقرات علمی و فرهنگی جامعه از این قاعده مستثنی ... بیشتر روایت‌مندی رخدادها، امری جهان‌شمول است و می‌توان آن را در تمام ارکان و عناصر جهان هستی، ساری و جاری دانست. دانشگاه به عنوان پدیده‌ای چندلایه و همچنین ستون فقرات علمی و فرهنگی جامعه از این قاعده مستثنی نیست. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی، به بررسی نقش بنیادین روایت در زیست دانشگاهی پرداخته است. برای نیل به این مقصود، دو لایۀ معرفت‌شناختی و وجودی در نظر گرفته شده است که هر یک شامل سه یا چهار مسئلۀ محوری هستند. در لایۀ معرفت‌شناسی، بیشترین تأکید بر نقش روایت در تولید دانش، چگونگی روایت‌محور بودن دانش و نیز نقش روایت در اقتدار علمی شده است. در لایۀ وجودی، به نقش روایت در برساخت هویّت دانشگاه، دانشگاه به مثابۀ یک پدیدۀ روایی و پیوند بین بودن و گفتن در دانشگاه پرداخته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در لایۀ معرفت‌شناختی، روایت نه صرفاً ابزاری برای انتقال دانش، بلکه شرط امکان‌پذیری خودِ دانش محسوب می‌شود. دانشگاهی که می‌خواهد به رسالت‌های اصیل خود عمل کند، باید بر روایت، معنا و تجربۀ زیستۀ خود تکیه کند، نه فقط بر شاخص‌های کمّی و عینی. این پژوهش در نهایت نشان می‌دهد که دانشگاه را باید نه به‌مثابۀ یک نهاد عینی و آماری، بلکه به‌مثابۀ یک «متن گفتمانی» فهم کرد که در آن، هویت، دانش و وجود در گفتار ساخته و بازتولید می‌شوند و لایه‌های معرفت‌شناختی و وجودی نشان می‌دهند که گذار از رویکردهای «آماری-عینی» به رویکردهای «روایی-تحلیلی» یک ضرورت است.

مشاهده مقاله

الگوی پارادایمی الزامات چندبعدی دانشگاه ناب: چارچوبی تحول‌آفرین در آموزش عالی ایران

فاطمه رستمی؛ مریم سادات قریشی خوراسگانی؛ گلنار مهران

دوره 4، شماره 3 ، مهر 1404، ، صفحه 1-19

https://doi.org/10.22034/jam.2026.145594.1135

چکیده

پژوهش حاضر باهدف واکاوی الزامات دانشگاه ناب و ارائه الگوی پارادایمی آن در آموزش عالی ایران انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش اکتشافی انجام شد. جامعه هدف، صاحب‌نظران آموزش عالی بودند که با روش ... بیشتر

واکاوی فرصت‌ها و چالش‌های هوش‌مصنوعی در نظام آموزش‌عالی: یک مطالعه فراترکیب

محمد مجتبی زاده؛ امیرحسین جوادپور

دوره 4، شماره 3 ، مهر 1404

https://doi.org/10.22034/jam.2026.145702.1142

چکیده

هوش‌مصنوعی در سال‌های اخیر تأثیرات تعیین‌کننده‌ای بر بخش‌های مختلف جامعه، از جمله آموزش‌عالی داشته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و شناسایی فرصت‌ها و چالش‌های هوش‌مصنوعی در نظام آموزش‌عالی انجام ... بیشتر هوش‌مصنوعی در سال‌های اخیر تأثیرات تعیین‌کننده‌ای بر بخش‌های مختلف جامعه، از جمله آموزش‌عالی داشته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و شناسایی فرصت‌ها و چالش‌های هوش‌مصنوعی در نظام آموزش‌عالی انجام شد. مطالعه با رویکرد کیفی و به روش فراترکیب صورت پذیرفت. جامعه آماری پژوهش کلیۀ اسناد علمی منتشر شده به زبان فارسی و انگلیسی در مجلات تخصصی در بازۀ زمانی 2019-2025 که با واژگان کلیدی پژوهش مرتبط بودند تعیین گردید. از بین 649 دارای معیار ورود، 30 مقاله پس طی فرایند غربالگری، برای تحلیل و ترکیب انتخاب شدند. گام‌های هفت مرحله‌ای سندلوسکی و بارسو (2007) جهت دستیابی به نتایج اجرا شد. کدهای مرتبط با سوال پژوهش، در سه سطح کدهای باز، کدهای محوری و کدهای انتخابی، تحلیل و پیاده‌سازی شدند. مطابق با یافته‌ها هشت کدمحوریِ شخصی‌سازی و انطباق آموزشی، پشتیبانی و مساعدت هوشمند، خودکارسازی و بهینه‌سازی فرآیندها، ارزیابی و تحلیل پیشرفته، توسعه محتوا و منابع، رفع موانع و تسهیل دسترسی، بهبود تعامل و همکاری و ارتقاء کیفیت آموزشی برای فرصت‌های هوش‌مصنوعی در آموزش‌عالی و هفت کد محوریِ تهدیدات اخلاقی و اکادمیک، تأثیرات منفی بر یادگیری، سوگیری و نابرابری، مشکلات فنی و کیفی، مقاومت و نگرش منفی، کمبودهای دانش و مهارت و محدودیت‌های زیرساختی و مالی برای چالش‌های هوش‌مصنوعی در آموزش‌عالی شناسایی شد. نتایج این پژوهش به‌مثابه یک نقشه راه استراتژیک برای مدیران و سیاست‌گذاران آموزش‌عالی عمل می‌کند تا به جای اتخاذ رویکردهای انفعالی یا بازدارنده، راهبردهای فعالانه‌ای برای مدیریت گذار دیجیتال اتخاذ نمایند.

مشاهده مقاله

تجربه زیسته مدیران میانی دانشگاه‌ها در مواجهه با سیاست‌های تحول‌آفرین آموزش عالی (مطالعه پدیدارشناسی)

رامین غریب زاده

دوره 4، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 18-1

https://doi.org/10.22034/jam.2025.144885.1124

چکیده

این تحقیق به بررسی چالش‌های اجرای تحول در نهادهای دانش‌محور سنتی پرداخته و نشان می‌دهد که مدیران میانی در یک موقعیت بحرانی قرار دارند که از آن به عنوان واسطه‌گری قهری یاد می‌شود؛ جایی که آن‌ها بین ... بیشتر این تحقیق به بررسی چالش‌های اجرای تحول در نهادهای دانش‌محور سنتی پرداخته و نشان می‌دهد که مدیران میانی در یک موقعیت بحرانی قرار دارند که از آن به عنوان واسطه‌گری قهری یاد می‌شود؛ جایی که آن‌ها بین خواسته‌های تحولی رهبری ارشد و مقاومت ساختاری ذی‌نفعان، نقش یک حائل انرژی‌بر را ایفا می‌کنند. یافته محوری این مطالعه، وجود یک کُدگذاری مجدد هویت حرفه‌ای در این مدیران است که منجر به خلق یک زبان دوگانه برای حفظ مشروعیت در دو جهان موازی (رسمی و عملیاتی) می‌شود. این استراتژی، بر خلاف دیدگاه‌های سنتی، یک انتخاب سیاسی استراتژیک برای بقا در ساختار قدرت محسوب می‌گردد. در نتیجه، نتایج مطالعه به غنای ادبیات مدیریت تغییر افزوده و نشان می‌دهد که اجرای موفقیت‌آمیز تحول، بیش از آنکه یک مسئله فنی یا فرآیندی باشد، یک چالش سیاسی-وجودی است. برای حل این معضل، ده پیشنهاد عملیاتی مشخص ارائه شده است که بر بازتعریف اختیارات معادل مسئولیت‌ها، توسعه سواد سیاسی مدیران، ایجاد ساختارهای موازی برای نوآوری، و توجه به سلامت روانی مدیران در خط مقدم تعارضات تمرکز دارد. هدف نهایی، ارتقاء نقش مدیر میانی از سپر فرسایشی به معمار هوشمندانه تحول است که نیازمند اصلاح قرارداد اجتماعی درون سازمانی است.

زیر پوست دانشگاه: واکاوی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری پدیده خودشیفتگی آکادمیک در دانشگاه‌ها

مهناز مظهری؛ محسن نظرزاده زارع؛ عباس خاکپور

دوره 4، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 101-68

https://doi.org/10.22034/jam.2025.145022.1126

چکیده

رشد پدیده خودشیفتگی آکادمیک و پیامدهای منفی آن در محیط‌های دانشگاهی، همراه با کم‌توجهی پژوهش‌های پیشین به عوامل زمینه‌ساز شکل‌گیری این پدیده در سطح سازمانی و نهادی، موجب ایجاد خلا پژوهشی در فهم جامع ... بیشتر رشد پدیده خودشیفتگی آکادمیک و پیامدهای منفی آن در محیط‌های دانشگاهی، همراه با کم‌توجهی پژوهش‌های پیشین به عوامل زمینه‌ساز شکل‌گیری این پدیده در سطح سازمانی و نهادی، موجب ایجاد خلا پژوهشی در فهم جامع و یکپارچه فرآیند شکل‌گیری خودشیفتگی آکادمیک شده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تلفیق عوامل مؤثر در سطوح فردی و سازمانی، درصدد ارائه تصویری کامل و چندبعدی از این پدیده در محیط دانشگاهی ایران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش فراترکیب انجام شد و فرایند پژوهش مطابق با دستورالعمل PRISMA طراحی و گزارش گردید. داده‌های پژوهش از ۱۶ مقاله کیفی منتخب منتشرشده بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۴ و نمایه‌شده در پایگاه‌های Google Scholar، Scopus،SID و Noormagsاستخراج شد و کیفیت روش‌شناختی آن‌ها با استفاده از چک‌لیست CASP مورد ارزیابی قرار گرفت. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون انجام شد و پایایی تحلیل از طریق توافق میان دو کدگذار و محاسبه ضریب کاپای کوهن (K = 0.815) تأیید گردید. فراترکیب پژوهش‌ها منجر به شناسایی پنج مضمون اصلی شد: (۱) شکنندگی هویت و عزت‌نفس آکادمیک، (۲) روابط قدرت‌محور و سلطه‌گر در دانشگاه، (۳) بسترهای تربیتی ناکارآمد، (۴) فرهنگ خودشیفته‌پرور، و (۵) ساختارها و سیاست‌های نهادی خودشیفته‌پرور. نتایج نشان داد که خودشیفتگی آکادمیک پدیده‌ای میان سطحی و چندبعدی است که در بستر تعامل ویژگی‌های فردی با ساختارها و فرهنگ دانشگاهی شکل گرفته و بازتولید می‌شود.

رویکرد دانشگاه های نسل پنجم کار و عمل (مورد مطالعه:دانشگاه اکسفورد ،دانشگاه ملی سنگاپور،موسسه فناوری ماساچوست)

محمد حسین کاظمی دارافشانی؛ محبوبه حجتی

دوره 4، شماره 2 ، تیر 1404، ، صفحه 161-133

https://doi.org/10.22034/jam.2025.144500.1121

چکیده

در جهان پرتحول امروز، دانشگاه‌ها دیگر فقط نهادهای آموزشی نیستند، بلکه به کانون‌هایی برای حل مسائل پیچیده جهانی بدل شده‌اند. ظهور دانشگاه‌های نسل پنجم پاسخی است به این نیاز جدید؛ نهادهایی که با تعامل ... بیشتر در جهان پرتحول امروز، دانشگاه‌ها دیگر فقط نهادهای آموزشی نیستند، بلکه به کانون‌هایی برای حل مسائل پیچیده جهانی بدل شده‌اند. ظهور دانشگاه‌های نسل پنجم پاسخی است به این نیاز جدید؛ نهادهایی که با تعامل میان دانشگاه، صنعت، دولت، جامعه مدنی و محیط‌زیست، نقش چندگانه‌ای در توسعه پایدار، نوآوری اجتماعی و رهبری فکری ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل رویکردهای عملی دانشگاه‌های نسل پنجم، به بررسی موردی سه نمونه برجسته جهانی ـ دانشگاه آکسفورد، دانشگاه ملی سنگاپور و مؤسسه فناوری ماساچوست ـ پرداخته است. مطالعه از نوع مرور و تحلیل نظام‌مند است. ابتدا ۱۹۰ مقاله علمی مرتبط از پایگاه‌های معتبر شناسایی شد و پس از غربال‌گری37 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. تجزیه و تحلیل محتوای این منابع نشان داد که دانشگاه‌های منتخب با بهره‌گیری از مدل‌های بین‌رشته‌ای، تمرکز بر چالش‌های جهانی، دیپلماسی علمی و پیوند مؤثر با جامعه، توانسته‌اند الگوی نسل پنجم را به‌طور عملی پیاده‌سازی نمایند. یافته‌ها بیانگر آن‌اند که تحقق دانشگاه نسل پنجم مستلزم تحول در سیاست‌گذاری‌های آموزشی، بازنگری در ساختارهای مدیریتی و توسعه اکوسیستم‌های مشارکتی است. این مقاله با تبیین عناصر کلیدی نسل پنجم دانشگاه‌ها، می‌تواند به عنوان نقشه راهی برای تصمیم‌گیرندگان حوزه آموزش عالی، به‌ویژه در ایران، مورد استفاده قرار گیرد تا بستری برای نهادسازی هوشمندانه، پاسخ‌گویی اجتماعی و آفرینش ارزش پایدار فراهم آید.

راهبردهای آموزشی و پژوهشی برای گذار از صنعت نسل چهارم به صنعت نسل پنجم

امین پاشایی هولاسو

دوره 4، شماره 1 ، فروردین 1404، ، صفحه 74-38

https://doi.org/10.22034/jam.2025.144452.1120

چکیده

با توجه به تحولات فناورانه و گذار از صنعت ۴.۰ به ۵.۰، نقش دانشگاه‌ها در توسعه مهارت‌های مهندسی آینده اهمیت ویژه‌ای یافته است. صنعت ۵.۰ تنها بر فناوری‌های نوینی چون هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و سیستم‌های ... بیشتر با توجه به تحولات فناورانه و گذار از صنعت ۴.۰ به ۵.۰، نقش دانشگاه‌ها در توسعه مهارت‌های مهندسی آینده اهمیت ویژه‌ای یافته است. صنعت ۵.۰ تنها بر فناوری‌های نوینی چون هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و سیستم‌های سایبر-فیزیکی استوار نیست، بلکه تأکید آن بر انسان‌محوری، پایداری و تاب‌آوری است. هدف این پژوهش، ارائه راهبردهایی آموزشی و پژوهشی برای توانمندسازی دانشگاه‌ها در پاسخ به این نیازها است.روش: این پژوهش با استفاده از تحلیل ماتریس SWOT به بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها در زمینه آموزش و پژوهش مرتبط با گذار به صنعت ۵.۰ پرداخته است. در مجموع، ۷ قوت، ۶ ضعف، ۸ فرصت و ۸ تهدید شناسایی شد و بر اساس آن‌ها ۲۰ راهبرد در قالب چهار دسته تدوین شد: راهبردهای تهاجمی، بازنگری، تنوع، و تدافعی.یافته‏ها: بر پایه تحلیل انجام‌شده، ۵ راهبرد تهاجمی، ۵ راهبرد بازنگری، ۵ راهبرد تنوع، و ۵ راهبرد تدافعی استخراج گردید. این راهبردها شامل توسعه آموزش‌های میان‌رشته‌ای، استفاده از فناوری‌های نوین در آموزش، گسترش همکاری‌های دانشگاه - صنعت و تأمین منابع مالی و انسانی برای تربیت نیروی کار رقابتی در سطح ملی و بین‌المللی هستند.نتیجه‏گیری: گذار موفق به صنعت نسل پنجم مستلزم بازطراحی نظام‌های آموزشی و پژوهشی است. دانشگاه‌ها باید با توسعه ساختارهای منعطف، استفاده از فناوری‌های نوظهور، و ایجاد پیوندهای مؤثر با صنعت، نقش کلیدی خود را در تربیت مهندسان آینده ایفا کنند. راهبردهای ارائه‌شده، الگویی عملی برای این تحول فراهم می‌آورند.

شناسایی پیشران های تغییر در نظام آموزش عالی ایران: یک مطالعه فراترکیب

فرشته قائمی؛ کیوان صالحی؛ رضوان حکیم زاده؛ محمدمهدی ذوالفقارزاده

دوره 4، شماره 1 ، فروردین 1404، ، صفحه 116-75

https://doi.org/10.22034/jam.2025.144304.1118

چکیده

نظام آموزش عالی ایران، همانند بسیاری از نظام‌های دانشگاهی جهان، در مواجهه با تحولات پرشتاب اقتصادی، فناورانه، اجتماعی و زیست‌محیطی، با ضرورت بازطراحی ساختارها، مأموریت‌ها و کارکردهای خود روبه‌رو ... بیشتر نظام آموزش عالی ایران، همانند بسیاری از نظام‌های دانشگاهی جهان، در مواجهه با تحولات پرشتاب اقتصادی، فناورانه، اجتماعی و زیست‌محیطی، با ضرورت بازطراحی ساختارها، مأموریت‌ها و کارکردهای خود روبه‌رو است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران‌های کلیدی تغییر در آموزش عالی ایران، با بهره‌گیری از روش کیفی «فراترکیب» و تحلیل ۴۲ مطالعه معتبر و دو منبع مرجع، به استخراج و تحلیل نظام‌مند نیروهای مؤثر بر آینده این نظام پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیشران‌ها در ۹ بعد اصلی شامل تحولات آموزشی–پژوهشی، ساختاری، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، فناورانه، جمعیت‌شناختی و زیست‌محیطی قابل دسته‌بندی‌اند. از میان آن‌ها، تحولات آموزشی–پژوهشی (با سهم ۳۲ درصد) و ساختاری (۲۲ درصد) نقش غالب را در جهت‌دهی آینده ایفا می‌کنند. پیشران‌هایی چون دیجیتالی‌شدن فرایندهای آموزش، ظهور نسل جدید دانشجویان (نسل زد)، گسترش یادگیری مادام‌العمر، بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها، پیوند با صنعت، و بازنگری در حکمرانی دانشگاهی در کانون این تحولات قرار دارند. همچنین، محور پژوهش به‌ویژه بر اهمیت توسعه پژوهش‌های کاربردی و میان‌رشته‌ای، تجاری‌سازی نتایج علمی، شکل‌گیری شبکه‌های تحقیقاتی، و حرکت به‌سوی پژوهش در تراز جهانی با رعایت استانداردهای بین‌المللی تأکید دارد. دانشگاه‌های آینده نیازمند بازتعریف نقش خود به‌عنوان نهادهای تولید دانش جهانی، توسعه‌دهنده نوآوری، و بازیگر فعال در عرصه رقابت علمی بین‌المللی هستند. این مطالعه با ارائه تصویری جامع از پیشران‌های تغییر، افق‌های نوینی برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی راهبردی، و مدیریت آینده‌نگر نظام آموزش عالی ایران ترسیم می‌کند.

بازخوانی تطبیقی روش‌های تخصیص منابع مالی در آموزش عالی: مرور دامنه‌ای از تجربیات کشورهای عضو اتحادیه اروپا

علی ملکی؛ سیدرضا میرنظامی؛ احمد کیخا

دوره 4، شماره 1 ، فروردین 1404، ، صفحه 162-116

https://doi.org/10.22034/jam.2025.144288.1117

چکیده

هدف این پژوهش، بازخوانی تطبیقی الگوهای تخصیص منابع مالی در نظام آموزش عالی کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ارائه پیشنهادهایی برای بهبود این نظام در ایران است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی بوده و با روش مرور ... بیشتر هدف این پژوهش، بازخوانی تطبیقی الگوهای تخصیص منابع مالی در نظام آموزش عالی کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ارائه پیشنهادهایی برای بهبود این نظام در ایران است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی بوده و با روش مرور دامنه‌ای انجام شده است. جامعه پژوهش شامل کلیه گزارش‌های سیاستی و اسناد رسمی بین‌المللی مرتبط با تخصیص منابع مالی آموزش عالی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا طی دو دهه اخیر بوده است. بر اساس نمونه‌گیری هدفمند، تعداد 6 گزارش منتخب به‌عنوان نمونه پژوهش مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها، فرم استخراج اطلاعات مبتنی بر چارچوب مرور دامنه‌ای بود که شاخص‌ها، رویکردها و نتایج اصلی هر مطالعه را ثبت و دسته‌بندی می‌کرد. برای تحلیل داده‌ها از روش‌ تحلیل محتوای کیفی به‌منظور پاسخ به پرسش‌های پژوهش استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که بر اساس تجارب این کشورها ترکیب سه رویکرد ورودی‌محور (تخصیص بر اساس تعداد دانشجویان)، خروجی‌محور (بر مبنای نرخ فارغ‌التحصیلی و کیفیت پژوهش) و سیاست‌محور (همسویی با اهداف ملی) می‌تواند بهبود کارایی، ارتقای پایداری مالی و افزایش عملکرد دانشگاه‌ها را در پی داشته باشد. همچنین، تجربه کشورهای اروپایی بیانگر آن است که استفاده از بودجه‌بندی مبتنی بر عملکرد، قراردادهای چندساله و تنوع‌بخشی به منابع مالی، علاوه بر بهینه‌سازی توزیع منابع، موجب ارتقای شفافیت و پاسخگویی مالی می‌شود.

تبیین عوامل اجرای خط‌مشی‌های عمومی اکوسیستم آموزش عالی کشور برای تحقق دانشگاه کارآفرین

فهیمه خدامی عباسیه؛ سمانه مهدی زاده؛ یاسر سالاری

دوره 3، شماره 4 ، دی 1403، ، صفحه 33-1

https://doi.org/10.22034/jam.2024.63800

چکیده

هدف پژوهش تبیین عوامل اجرای خط‌مشی‌های عمومی اکوسیستم آموزش عالی کشور برای تحقق دانشگاه کارآفرین بود. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته (کیفی - کمی) انجام شده است. جامعه آماری بخش کیفی پژوهش خبرگان دانشگاهی ... بیشتر هدف پژوهش تبیین عوامل اجرای خط‌مشی‌های عمومی اکوسیستم آموزش عالی کشور برای تحقق دانشگاه کارآفرین بود. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته (کیفی - کمی) انجام شده است. جامعه آماری بخش کیفی پژوهش خبرگان دانشگاهی و صاحب‌نظران در عرصه اجرای خط‌مشی‌ها و کارآفرینی بودند که بر اساس تکنیک گلوله‌برفی انتخاب شدند؛ بر اساس قاعده اشباع نظری و به‌منظور جمع‌آوری داده‌های موردنیاز، 12 مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختاریافته با آن‌ها صورت گرفت. داده‌های بخش کیفی حاصل از مصاحبه بر اساس تکنیک تحلیل محتوا تجزیه‌وتحلیل شدند. درنهایت 60 مفهوم و 13 مقوله شناسایی شد. سپس، با استناد به تکنیک دلفی فازی، مفاهیم و مقوله‌ها مورد تأیید قرار گرفت. در بخش کمی باتوجه‌به گستردگی حجم جامعه آماری، نمونه آماری با روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای و فرمول کهن 500 نفر تعیین شد. جهت شناسایی روابط علی میان مقوله‌های اصلی پژوهش، سطح‌بندی و تعیین قدرت نفوذ و وابستگی، از روش مدل‌سازی ساختاری - تفسیری ، استفاده شد و نهایتاً با استفاده از تکنیک حداقل مربعات جزئی ، اعتبارسنجی شد. از تحلیل محتوای مصاحبه خبرگان در مرحله کدگذاری باز 314 کد اولیه شناسایی گردید و پس از غربال و شناسایی، در نهایت 54 مؤلفه و 13 بعد تحت عناوین سیاست‌های اشتغال رهبری، محیط (زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی)، زیر ساخت فرهنگی، عنوان نقش دولت، نقش قانون‌گذاران، تعاملات نهادها و شبکه‌ها، زیر ساخت مالی، زیرساخت‌های آموزشی و پژوهشی، مدیریت و منابع انسانی، ساختار سازمان‌های مجری، اجرای خط‌مشی‌های اکوسیستم کارآفرینی آموزش عالی کشور و اجرای خط‌مشی‌های اکوسیستم اسلامی آموزش عالی کشور و تحقق دانشگاه کارآفرین، به‌عنوان عوامل اجرای خط‌مشی شناسایی شدند.

سناریوها و راهبردهای دیپلماسی دانش (علم) دانشگاهی برای توسعه بین‌المللی‌شدن دانشگاه کردستان از دیدگاه دانشجویان بین‌المللی تحصیلات تکمیلی

محمد اسدی؛ خلیل غلامی؛ جمال سلیمی؛ علی خورسندی طاسکوه

دوره 3، شماره 4 ، دی 1403، ، صفحه 78-34

https://doi.org/10.22034/jam.2025.136398.1005

چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی سناریوها و راهبردهای دیپلماسی دانش دانشگاهی برای توسعه بین‌المللی‌شدن دانشگاه کردستان انجام شد. داده‌های مطالعه از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با ۲۵ دانشجوی بین‌المللی ... بیشتر این پژوهش با هدف شناسایی سناریوها و راهبردهای دیپلماسی دانش دانشگاهی برای توسعه بین‌المللی‌شدن دانشگاه کردستان انجام شد. داده‌های مطالعه از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با ۲۵ دانشجوی بین‌المللی (۱۸ کارشناسی ارشد و ۷ دکتری) گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در دو گام انجام شد. در گام نخست، با استفاده از روش تحلیل لایه‌ای علتی (CLA) چهار لایه بررسی گردید: لایه لیتانی (مشکلات مالی ناشی از شهریه‌های مقرون‌به‌صرفه به عنوان یک مزیت اقتصادی، محدودیت‌های زیرساختی دانشگاه و موانع زبانی که تعاملات آموزشی و اجتماعی دانشجویان را مختل می‌کند). لایه علت‌های نظام‌مند( ظهور بازارهای غیررسمی خدمات ترجمه و نگارش پایان‌نامه به همراه فساد اداری و ضعف نظارت، که بیانگر چالش‌های ساختاری و دیوانسالارانه است). لایه جهان‌بینی ( تأثیر ارزش‌های فرهنگی و مذهبی به ویژه اشتراکات فرهنگی در جذب دانشجویان و اعتبار دانشگاه در نظام‌های رتبه‌بندی بین‌المللی، که موجب ایجاد حس تعلق و امنیت فرهنگی است). لایه استعاره( برداشت دانشجویان از دانشگاه به عنوان «هتل» و خود به عنوان «گردشگر» که نشان از نگرش معامله‌گرایانه و موقتی نسبت به تجربه دانشگاهی دارد). در گام دوم، تحلیل سوات انجام شد که نقاط قوت مانند شهریه مقرون‌به‌صرفه، رتبه‌بندی معتبر و تشابهات فرهنگی را شناسایی نمود؛ در حالی که نقاط ضعف شامل موانع زبانی و پشتیبانی ناکافی، فرصت‌ها (همکاری‌های منطقه‌ای و پیشرفت دیجیتال) و تهدیدها (تنش‌های سیاسی و بازارهای سایه) برجسته شدند. بر اساس این تحلیل، راهبردهایی از نوع تهاجمی (ترکیب قوت‌ها و فرصت‌ها)، بازنگری (ترکیب ضعف‌ها و فرصت‌ها)، تدافعی (ترکیب ضعف‌ها و تهدیدها) و پایندگی (ترکیب قوت‌ها و تهدیدها) پیشنهاد گردید.

بررسی نقش میانجی خودکارآمدی تحصیلی و جهت‏گیری هدف در رابطه بین حمایت تحصیلی و اشتیاق به تحصیل در دانشجویان دانشگاه فرهنگیان

غفار کریمیانپور؛ آزاد الله کرمی

دوره 3، شماره 4 ، دی 1403، ، صفحه 100-79

https://doi.org/10.22034/jam.2025.143750.1107

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش میانجی خودکارآمدی تحصیلی و جهت‌گیری هدف در رابطه بین حمایت تحصیلی و اشتیاق تحصیلی در دانشجویان دانشگاه فرهنگیان بود. روش پژوهش، توصیفی–همبستگی با تأکید بر مدل‌یابی معادلات ... بیشتر هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش میانجی خودکارآمدی تحصیلی و جهت‌گیری هدف در رابطه بین حمایت تحصیلی و اشتیاق تحصیلی در دانشجویان دانشگاه فرهنگیان بود. روش پژوهش، توصیفی–همبستگی با تأکید بر مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانشجویان مقطع کارشناسی رشته‌های آموزش ابتدایی، آموزش کودکان با نیازهای ویژه، مشاوره و امور تربیتی دانشگاه فرهنگیان استان کردستان (پردیس شهید مدرس) تشکیل دادند. نمونه‌گیری به روش در دسترس انجام شد و 210 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه حمایت تحصیلی ساندز و پلانکت (2005)، پرسشنامه اشتیاق تحصیلی وانگ و همکاران (2011)، پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی زاژاکوا و همکاران (2005) و پرسشنامه جهت‌گیری هدف الیوت و مک‌گرگور (2001) استفاده شد که روایی آن‌ها از طریق نظر خبرگان و ضریب آلفای کرونباخ آن‌ها به ترتیب 87/0، 74/0، 79/0 و 91/0 تأیید گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و SMART PLS انجام شد. نتایج نشان داد که حمایت تحصیلی، خودکارآمدی تحصیلی و جهت‌گیری هدف تأثیر مثبت و معناداری بر اشتیاق تحصیلی دارند. همچنین، حمایت تحصیلی به‌طور معناداری بر خودکارآمدی تحصیلی و جهت‌گیری هدف اثر گذاشت. نقش میانجی جهت‌گیری هدف و خودکارآمدی تحصیلی در رابطه بین حمایت تحصیلی و اشتیاق تحصیلی نیز تأیید شد. شاخص برازش کلی مدل نیز در حد قابل قبول (GOF=0.27) ارزیابی شد. یافته‌ها بیانگر آن است که حمایت تحصیلی از طریق افزایش خودکارآمدی و جهت‌گیری هدف می‌تواند اشتیاق تحصیلی دانشجویان را ارتقا دهد.

اعتباریابی پرسشنامه ویژگی‌های اعضای هیئت علمی مرزگستر

سعید نورالهی؛ سیروس قنبری

دوره 3، شماره 4 ، دی 1403، ، صفحه 129-101

https://doi.org/10.22034/jam.2025.143900.1111

چکیده

پژوهش با هدف طراحی و اعتباریابی پرسشنامه ویژگی‌های اعضای هیئت‌ علمی مرزگستر انجام شد. پژوهش ترکیبی و از نوع اکتشافی متوالی (کیفی- کمی) بود. بنابراین دو بخش طراحی و اجرا شد. 1- برای شناسایی ویژگی‌های اعضای ... بیشتر پژوهش با هدف طراحی و اعتباریابی پرسشنامه ویژگی‌های اعضای هیئت‌ علمی مرزگستر انجام شد. پژوهش ترکیبی و از نوع اکتشافی متوالی (کیفی- کمی) بود. بنابراین دو بخش طراحی و اجرا شد. 1- برای شناسایی ویژگی‌های اعضای هیئت علمی مرزگستر و ابعاد آن و ساخت ابزاراز رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی استفاده شد. جامعه پژوهش اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های دولتی شهر تهران بود که تعداد 15 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش این بخش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. 2- در بخش دوم، پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بود. جامعه آماری شامل اعضای هیئت علمی دانشکده‌های فنی دانشگاه‌های دولتی شهر تهران به تعداد 2189 نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه به تعداد 327 نفر تعیین و نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای- نسبی انجام شد. تحلیل داده‌ها با روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی، تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم و ضریب آلفای کرونباخ انجام شد. یافته‌های بخش کیفی نشان داد؛ اعضای هیئت علمی مرزگستر دارای سه دسته ویژگی‌های فردی، شغلی و سازمانی می‌باشند. همچنین یافته‌ها نشان داد مقیاس 19 گویه‌ای ساخته شده از نظر روایی محتوایی، روایی سازه و پایایی از مطلوبیت بالایی برخوردار است، برا ین اساس پرسشنامه ویژگی‌های اعضای هیئت علمی مرزگستر قابلیت سنجش ویژگی‌های مرزگستری اعضای هیئت علمی در مطالعات پژوهشی را دارد.

سنجش و ارزیابی روش‌ها و فنون تدریس اعضای هیأت علمی در آموزش دانشگاهی به‌منظور تضمین کیفیت آموزش

محمد مرادی

دوره 3، شماره 4 ، دی 1403، ، صفحه 194-170

https://doi.org/10.22034/jam.2025.143971.1113

چکیده

هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی داده‌محور برای سنجش و ارزیابی روش‌ها و فنون تدریس اعضای هیأت علمی در آموزش دانشگاهی با تمرکز بر نقش این ارزیابی‌ها در تضمین کیفیت آموزشی است. برخلاف اغلب مطالعات پیشین ... بیشتر هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی داده‌محور برای سنجش و ارزیابی روش‌ها و فنون تدریس اعضای هیأت علمی در آموزش دانشگاهی با تمرکز بر نقش این ارزیابی‌ها در تضمین کیفیت آموزشی است. برخلاف اغلب مطالعات پیشین که عمدتاً بر تحلیل‌های توصیفی یا نظرات خبرگان متکی بوده‌اند، در این پژوهش از داده‌های واقعی حاصل از ارزشیابی تدریس توسط دانشجویان و نمرات عملکرد آموزشی آنان استفاده شده است. جامعه آماری شامل داده‌های دروس ارائه‌شده در دانشگاه‌های قم و بزرگمهر قائنات طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ است. ابتدا معیارهای ارزشیابی تدریس با استناد به دستورالعمل‌های وزارت علوم استخراج شد. سپس با بهره‌گیری از الگوریتم‌های داده‌کاوی، به‌ویژه خوشه‌بندی، دروس با الگوهای ارزشیابی مشابه گروه‌بندی شدند و معیارهای مرتبط با خوشه‌های دارای بالاترین عملکرد تحصیلی شناسایی گردید. در ادامه، وزن و اهمیت نسبی هر معیار به‌صورت داده‌محور محاسبه و نرمال‌سازی شد. نتایج تحلیل نشان داد که معیار «واکنش منطقی و معقول به پیشنهادها، انتقادها و دیدگاه‌های دانشجویان» با وزن 0.07803 بیشترین تأثیر را بر بازدهی آموزشی دانشجویان دارد. پس از آن، معیار «تسلط استاد بر موضوع درس» با وزن 0.07774 در رتبه دوم قرار گرفت. در مرحله پایانی، راهکارهایی برای بهبود معیارهای با اولویت بالا تدوین و با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره شامل AHP اولویت‌بندی گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکرد تلفیقی مبتنی بر داده‌کاوی و تحلیل تصمیم‌محور، می‌تواند ابزاری کارآمد و دقیق در جهت بهبود نظام ارزشیابی آموزشی و ارتقای کیفیت تدریس در آموزش عالی فراهم آورد.

فساد آکادمیک، ساختار یا عاملیت؟ : تاملی بر دیدگاه متخصصان و پژوهشگران این حوزه در ایران

جمال سلیمی؛ کویستان محمدیان شریف

دوره 3، شماره 3 ، مهر 1403، ، صفحه 112-84

https://doi.org/10.22034/jam.2025.143667.1104

چکیده

با توجه به نقش و عملکرد درست مهم دانشگاه ها در جامعه، هدف این پژوهش این است تا با رویکردی تفسیرگرایانه ریشه های ساختاری وقوع فساد اکادمیک در نظام آموزش عالی ایران از دیدگاه صاحب نظران و اساتید واکاوی ... بیشتر

بازدارنده‌های آزادی علمی اعضای هیات علمی: یک مطالعه کیفی

احسان پروین؛ هدا نجف پور

دوره 3، شماره 3 ، مهر 1403، ، صفحه 157-128

https://doi.org/10.22034/jam.2025.143769.1109

چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل بازدارنده آزادی علمی اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و با رویکرد کاربردی انجام شد. داده‌های مطالعه از طریق گردآوری اسناد گذشته و مصاحبه‌های عمیق با ۱۷ نفر ... بیشتر این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل بازدارنده آزادی علمی اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و با رویکرد کاربردی انجام شد. داده‌های مطالعه از طریق گردآوری اسناد گذشته و مصاحبه‌های عمیق با ۱۷ نفر از اعضای هیئت علمی با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و روش گلوله برفی استخراج گردید. تحلیل تماتیک شش بُعد اصلی شامل عوامل سیاسی، موانع بوروکراتیکی، محدودیت‌های امنیتی، فشارهای اقتصادی، مشکلات صنفی و عدم مسئولیت‌پذیری دانشگاه را نشان داد. یافته‌ها حاکی از آن است که مداخلات دولتی، سیاست‌های دینداری و نظامی‌گرایی در بُعد سیاسی موجب خودسانسوری و کاهش نوآوری پژوهشی می‌شوند. همچنین، ابهام قوانین و طولانی بودن رویه‌های اداری کارایی سیستم‌های پشتیبانی پژوهشی را کاهش و هزینه‌های زمانی را افزایش می‌دهد. عدم فراهم کردن مصونیت‌های پژوهشی و نگرانی از پیامدهای انتشار نتایج، شرایط محیط پژوهشی را تضعیف کرده است. مشکلات صنفی ناشی از فقدان ساختارهای نمایندگی کارآمد و تعامل ناکافی در فرایندهای تصمیم‌گیری دانشگاهی، مشارکت پژوهشگران را محدود می‌کند. استفاده از روش دیمتل در بررسی روابط علی-معلولی میان مضامین مذکور، نقش تعیین‌کننده موانع بوروکراتیکی و تأثیر قوی عوامل سیاسی را مشخص نموده است. نتیجه‌گیری پژوهش، ضرورت اصلاح سیاست‌های اداری، تقویت چارچوب‌های حمایتی و تدوین منشورهای اخلاقی جهت بهبود فضای آزادی علمی را به وضوح نشان می‌دهد.

بررسی رابطه جهت‌گیری هدف تحصیلی و مسئولیت‌پذیری دانشجومعلمان

یاسر صیادی؛ حبیب سلیمانی

دوره 3، شماره 1 ، فروردین 1403، ، صفحه 14-1

https://doi.org/10.22034/jam.2024.62295

چکیده

دانشگاه فرهنگیان باید شرایطی فراهم کند تا دانشجومعلمان بهتر تصمیم بگیرند و مسئولیت تصمیم‌هایشان را بپذیرند. تصمیمات باید به‌گونه‌ای باشد که آنان را به سمت موفقیت سوق دهد و مسئولیت انتخابی که کرده‌اند ... بیشتر

شناسایی چالش‌های نظام یادگیری الکترونیکی در آموزش عالی

فاطمه نارنجی ثانی؛ محمد رضا کرامتی؛ پریسا مهماندوست؛ سمانه حجازی

دوره 3، شماره 1 ، فروردین 1403، ، صفحه 41-15

https://doi.org/10.22034/jam.2024.62278

چکیده

پژوهش حاضر باهدف شناسایی چالش‌های نظام یادگیری الکترونیکی در آموزش عالی انجام‌شده است. روش پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و از منظر گردآوری یافته‌ها با استفاده از رویکرد کیفی و به‌کارگیری روش تحقیق ... بیشتر پژوهش حاضر باهدف شناسایی چالش‌های نظام یادگیری الکترونیکی در آموزش عالی انجام‌شده است. روش پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و از منظر گردآوری یافته‌ها با استفاده از رویکرد کیفی و به‌کارگیری روش تحقیق پدیدارشناسی توصیفی صورت پذیرفته است. میدان پژوهش شامل کلیه اعضای هیئت‌علمی تمام‌وقت و وابسته است که در مؤسسه آموزش عالی مهر البرز به‌عنوان اولین نهاد آموزش عالی الکترونیکی ایران مشغول به کار بوده‌اند که علاوه بر تخصص در حوزه یادگیری الکترونیکی دارای بیش از 5 سال سابقه تدریس در محیط الکترونیکی نیز بوده‌اند. یافته‌های پژوهش از طریق ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و پس از حصول اطمینان از اشباع نظری با استفاده از روش تحلیل محتوا موردبررسی عمیق‌تر قرارگرفته‌اند. نتایج تحلیل یافته‌ها منجر به شناسایی 12 چالش مرتبط با نظام یادگیری الکترونیکی شده است که عبارت‌اند از؛ چالش‌های مرتبط با مدرس، فراگیر، دستیار آموزشی، روش تدریس در محیط الکترونیکی، تولید محتوی الکترونیکی، شیوه ارزشیابی در محیط الکترونیکی، نظام پشتیبانی در محیط الکترونیکی، تعامل در محیط الکترونیکی، نظام آموزش و توانمندسازی ذی‌نفعان کلیدی، اهداف و استراتژی‌های دانشگاه، فرهنگ یادگیری الکترونیکی و درنهایت چالش‌های مرتبط با فناوری. با توجه به نتایج تحقیق حاضر ضروری است متصدیان و سیاست‌گذاران مؤسسه عالی مهر البرز در راستای افزایش میزان اثربخشی و بهبود مستمر کیفیت فرایند یاددهی-یادگیری در محیط الکترونیکی، سازوکارهای عملیاتی بر اساس اهم چالش‌های شناسایی‌شده طراحی، اجرا و مورد ارزیابی مستمر قرار دهند.

استفاده از معیارهای ارگونومیک برای ارزیابی کیفیت آموزش الکترونیکی در دانشگاه کردستان

فرشاد ارغوانی؛ خالد محمدی؛ شهرام شریفی؛ محمد میلاد جعفری؛ عهدیه ارغوانی

دوره 3، شماره 1 ، فروردین 1403، ، صفحه 119-101

https://doi.org/10.22034/jam.2024.62269

چکیده

اصطلاح "کیفیت" مفهوم گسترده و پیچیده ای است. بهترین تعریف برای کیفیت آن است که کاملاً منطبق با صدای مشتریان و بر اساس ارزیابی تجربه آنان باشد. کیفیت استفاده یا کیفیت ارگونومیک در واقع تمرکز را از کیفیت ... بیشتر اصطلاح "کیفیت" مفهوم گسترده و پیچیده ای است. بهترین تعریف برای کیفیت آن است که کاملاً منطبق با صدای مشتریان و بر اساس ارزیابی تجربه آنان باشد. کیفیت استفاده یا کیفیت ارگونومیک در واقع تمرکز را از کیفیت محصولی خاص به صورت جداگانه، به محصولات خاص، کاربران آنها، وظایف و زمینه ای که در آن استفاده می شود تغییر می دهد. کیفیت ارگونومیک محصولات و سیستم های تعاملی، شامل همه جنبه های نرم افزاری است که بر عملکرد کاربر در انجام کار تأثیر می گذارد. مفهوم کیفیت استفاده به جای کیفیت محصول مترادف با مفهوم کیفیت ارگونومیک است. در شرایط کرونایی اخیر که اکثر آموزش های دانشگاهی به صورت مجازی ارائه می گردد استفاده ویژه از علم ارگونومی برای توسعه کیفیت آموزش ها بسیار ضروری است. در این مقاله، یک ارزیابی کلی از کیفیت ارگونومیک آموزشهای پشتیبانی شده با فن آوری های مجازی توسط اساتید و دانشجویان دانشگاه کردستان ارایه شده و همچنین نتیجه گیری و توصیه هایی برای بهینه سازی آن بیان شده است.مطالعه حاضر به روش توصیفی تحلیلی بین تعداد 135 نفر از دانشجویان و 75 نفر از اساتید دانشگاه کردستان به صورت نمونه گیری در دسترس از تمام دانشکده ها انجام شد. این افراد کارت های کیفیت ارگونومیکی را تکمیل و سپس این کارت ها جمع آوری، وارد SPSS و و به روش های توصیفی و تحلیلی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در این مطالعه کیفیت ارگونومیکی در ابعاد اثربخشی، کارایی، رضایتمندی و مجموع این فاکتورها(کلی) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت که به طور کلی معیار رضایتمندی یک وابستگی خطی مثبت را با ارزیابی دانشجویان و اعضای هیئت علمی نشان داد. بر طبق نتایج آموزش های الکترونیکی ارائه شده در دانشگاه کردستان دارای اثربخشی کافی بوده اما از نظر کارایی و رضایتمندی سطوح پایینتری بدست آمد.

دوره 5 (1405)

دوره 4 (1404)

دوره 3 (1403)

دوره 2 (1402)

دوره 1 (1401)

موضوعات = آموزش عالی

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده