نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 بخش حکمرانی آموزش، دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران
2 دانشجوی دکتری حکمرانی آموزش عالی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی ابعاد و پیامدهای استثمار در مناسبات دانشگاهی انجام شده است. برای رسیدن به این هدف، از روش فراترکیب به‌عنوان یکی از رویکردهای فرامطالعه استفاده شد. بدین منظور، مجموعه‌ای از پژوهش‌های داخلی و خارجی مرتبط با کلیدواژه‌های هم‌معنا و هم‌خانواده گردآوری و با اتکا به الگوی سه‌مرحله‌ای نوبلت و هیر (انتخاب پژوهش ها، ترکیب پژوهش-ها، و تحلیل و ارائه ترکیب) و تحلیل مضمون شدند. در نهایت، از میان ۴۰ مقاله‌ی نهایی واردشده به فراترکیب، پس از حذف موارد تکراری، غربال و بازنگری نهایی، ۱۱۱ کد مفهومی استخراج گردید که مبنای دسته‌بندی‌ها و تحلیل‌های پژوهش قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که استثمار دانشگاهی پدیده‌ای چندبعدی و به‌هم‌پیوسته است که در چهار بُعد اصلی بروز می‌کند: استثمار علمی پژوهشی، آموزشی نهادی، ساختاری سیستمی و اخلاقی فرهنگی. بُعد علمی پژوهشی بیشترین فراوانی کدها را به خود اختصاص داد و بیانگر تمرکز فشارها و نابرابری‌ها در فرایند تولید دانش است. همچنین پیامدهای استثمار در چهار سطح فردی، آموزشی و پژوهشی، نهادی و ساختاری، و اجتماعی و کلان شناسایی شد که بیشترین فراوانی آنها مربوط به پیامدهای آموزشی و پژوهشی است؛ این پیامدها شامل کاهش کیفیت علمی، تضعیف انگیزه، فرسایش اخلاقی، افت اعتبار نهادی و کاهش اعتماد اجتماعی است. برآیند تحلیل‌ها نشان می‌دهد که استثمار دانشگاهی نه یک مسئله موردی، بلکه نظامی خودبازتولیدشونده است که از تعامل ساختارهای کلان، فرایندهای نهادی و روابط حرفه‌ای شکل می‌گیرد و پیامدهای آن به‌طور مستقیم بر کارکرد اصلی دانشگاه در تولید دانش و تربیت نیروی انسانی اثر می‌گذارد. بر این اساس، اصلاح پدیده‌ی استثمار مستلزم رویکردی جامع و چندسطحی است که همزمان به اصلاح ساختارهای سیاستگذاری، بهبود سازوکارهای نهادی، ارتقای اخلاق علمی و بازتعریف هنجارهای فرهنگی دانشگاه بپردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
)