نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر تفسیر و تبیین دگردیسی فرهنگی اجتماعی روستاهای مرزی شهرستان سروآباد ناشی از مهاجرت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به خارج بوده است. در این زمینه با استفاده از چهارچوب نظری، نظریه محرومیت نسبی و شبکههای اجتماعی مهاجرتی و روش تحلیل داده‌بنیاد به شرایط زمینهای، مداخله‌ای، علتها، پیامدها، استراتژیهای اتخاذ شده و ارائه راهکارهای عملی ماندگاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی پرداخته شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ نفر از مطلعان کلیدی ۱۳ روستای مرزی شهرستان سروآباد گردآوری شد؛ این افراد با نمونه‌گیری هدفمند، نظری و حداکثر تنوع انتخاب شدند و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. نتایج نشان داد که بسترهای جغرافیایی_محیطی مهاجرت فرامرزی زمینه‌ی مهاجرت فرامرزی را شکل داده‌اند؛ توأمانی فشارهای اقتصادی- معیشتی مبدأ و ادراک و تجربه حاشیه‌ای‌شدگی چندلایه به مثابه شرایط علّی و شبکه‌ها و جریان‌های اجتماعی-رسانه‌ای و ادراک از مزیت درآمدی-اقتصادی مقصد به‌عنوان شرایط مداخله‌ای مهاجرت عمل نموده‌اند. پیامدهای این وضعیت خود را در پویایی و دگردیسی ساختاری جمعیتی-اجتماعی و فرهنگی روستاهای مرزی نشان می‌دهد و فارغ‌التحصیلان در چنین شرایطی راهبردهای پیشامهاجرتی را اتخاذ می‌کنند که حکایت از تشدید گرایش به مهاجرت در میان آنها دارد. مقوله هسته» مهاجرت فرامرزی به‌مثابه راهبرد بقا_رهایی و موتور دگردیسی ساختاری در روستاهای مرزی« نشان می‌دهد که مهاجرت فرامرزی هم‌زمان پاسخ به انسداد ساختاری و طرد چندلایه و هم موتور محرکه دگردیسی ساختاری اجتماعی فرهنگی در روستاهای مرزی می-باشد. لذا، جهت کاهش آسیبها و پیامدهای منفی مهاجرت، و با توجه به ظرفیتها و پتانسیلهای موجود، تقویت بازارچه‌های مرزی و صادرات، توسعه مشاغل کشاورزی و دامداری، بهره‌برداری از ظرفیت‌های گردشگری، ارتقای آموزش‌های عملی و مهارت‌محور و همچنین اتخاذ سیاست‌های حمایتی دولتی در روستاها را میتوان پیشنهاد نمود.
کلیدواژه‌ها
- مهاجرت فرامرزی فارغ‌التحصیلان
- دگردیسی فرهنگی اجتماعی
- محرومیت نسبی
- نظریه داده‌بنیاد
- روستاهای مرزی شهرستان سروآباد
موضوعات
)