نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ساریه رشیدی ¹
• جمال سلیمی ²

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات برنامه‌درسی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

² دانشیار دانشگاه کردستان

چکیده

در نظام آموزش عالی ایران، ظهور دانشجویان نسل Z و دگرگونی‌های نسلی، بازاندیشی در الگوهای ارتباطی و تربیتی را به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل کرده است. در این شرایط، ارتباط میان‌فردی دیگر به انتقال یک‌سویه‌ی دانش تقلیل نمی‌یابد، بلکه استقرار «تربیت رابطه‌مند» به راهکاری کلیدی برای احیای عاملیت، معنابخشی به یادگیری و ارتقای اثربخشی آموزشی بدل شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیقِ تجربه زیسته استادان در تعامل با دانشجویان نسل Z و فهم پویایی‌های تربیت رابطه‌مند انجام شد.

این مطالعه در پارادایم تفسیرگرایی و با رویکرد کیفی (راهبرد روایت‌پژوهی) صورت گرفت. جامعه پژوهش شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه کردستان بود که ۱۶ نفر از آنان به روش نمونه‌گیری هدفمندِ ملاکی انتخاب و با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته مورد مطالعه قرار گرفتند. داده‌های گردآوری‌شده با روش تحلیل مضمون (Braun & Clarke, 2006) تجزیه‌وتحلیل شدند.

یافته‌ها نشان داد روایت‌های استادان در سه مضمون فراگیرِ «مراقبت زمینه‌مند» (نقش استاد به‌مثابه ناظر منصف و تأمین‌کننده امنیت روانی)، «عاملیت سوژه فعال دانشگاهی» (ایجاد فضای گفت‌وگومحور و مدیریت پیش‌فرض‌ها) و «ایثارگری والدانه» (سخت‌گیری دلسوزانه و خودبسندگی‌زدایی حرفه‌ای) قابل صورت‌بندی است.

این پژوهش بر ضرورت گذار از «اقتدار عمودی» به «اقتدار مشارکتی» تأکید دارد و نشان می‌دهد تربیت رابطه‌مند فراتر از تکنیک‌های تدریس، نیازمند بازاندیشی در هویت حرفه‌ای استادان، تعلیق کلیشه‌های نسلی و پذیرش آسیب‌پذیری علمی است. دلالت‌های کاربردی این مطالعه شامل بازنگری در نظام ارزیابی تدریس، برگزاری دوره‌های توسعه حرفه‌ای عاطفی-اجتماعی و تدوین شیوه‌نامه‌های امنیت روانی کلاس است تا بستر رشد دوجانبه استاد و دانشجو هموار گردد.

کلیدواژه‌ها

• تربیت رابطه‌مند
• آموزش عالی
• روایت‌پژوهی
• سوژه فعال دانشگاهی
• نسل z

موضوعات

• آموزش عالی