دانشگاه کردستان مدیریت دانشگاهی 3041-8712 5 2 2026 06 22 Interpretive Structural Modeling of Educational Leadership Barriers Using a Mixed Approach and MICMAC Analysis مدل‌سازی ساختاری تفسیری موانع رهبری آموزشی با استفاده از رویکرد آمیخته و تحلیل MICMAC 64631 10.22034/jam.2026.146047.1173 FA محسن محمدی مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی و تربیتی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران ابوالفضل قاسم زاده علیشاهی دانشیار مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی ، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران جهانگیر یاری حاج عطالو دانشیار مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی و تربیتی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران بهنام طالبی استادیار مدیریت آموزشی ، دانشکده علوم انسانی و تربیتی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 06 06 The present study aimed to construct an interpretive structural modeling of educational leadership barriers and challenges and to examine the causal relationships and classification of these barriers. This study was a mixed-method study with a sequential exploratory strategy. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 19 principals, teachers, and educational management experts in West Azerbaijan Province using purposive sampling and snowball technique until theoretical saturation was reached, and the main barriers were identified. In the quantitative phase, the statistical population was the same as the qualitative phase, and the same 19 participants in the qualitative phase who had the highest level of expertise were invited to complete a paired comparison questionnaire. The quantitative data collection tool was a researcher-made paired comparison questionnaire in which respondents were asked to determine the type of relationship (no relationship, one-way relationship, two-way relationship) by comparing eight main barriers in pairs. Data analysis was performed using interpretive structural modeling (ISM) and related software, followed by MICMAC analysis. The ISM model showed that financial barriers, social barriers, structural barriers, and lack of meritocracy were at the first level (most influential), educational barriers were at the second level, and three barriers of lack of professional and skill competence of leaders, inadequate quantity and quality of facilities and equipment, and lack of efficiency and effectiveness of teaching staff were at the last level (most dependent). MICMAC analysis also confirmed these four first-level barriers as independent and influential variables and the last-level barriers as dependent and influential variables. Removing the root financial, social, structural, and meritocracy barriers is an effective prerequisite for overcoming other barriers to educational leadership. پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی ساختاری تفسیری موانع و چالش‌های رهبری آموزشی و بررسی روابط علی و سطح‌بندی این موانع انجام شد. این پژوهش از نوع آمیخته با راهبرد اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، با نمونه‌گیری هدفمند و تکنیک گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری، با ۱۹ نفر از مدیران، اساتید و خبرگان مدیریت آموزشی استان آذربایجان‌غربی مصاحبه نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت و موانع اصلی شناسایی شد. در مرحله کمی، جامعه آماری همان جامعه مرحله کیفی بود و همان ۱۹ نفر مشارکت‌کننده مرحله کیفی که دارای بالاترین سطح خبرگی بودند، برای تکمیل پرسشنامه مقایسه زوجی دعوت شدند. ابزار گردآوری داده‌های کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته مقایسه زوجی بود که در آن از پاسخ‌دهندگان خواسته شد با مقایسه دوبه‌دو هشت مانع اصلی، نوع رابطه (عدم وجود رابطه، رابطه یک‌طرفه، رابطه دوطرفه) را مشخص کنند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) و نرم‌افزارهای مربوطه و سپس تحلیل MICMAC انجام شد. مدل ISM نشان داد موانع مالی، موانع اجتماعی، موانع ساختاری و عدم شایسته‌سالاری در سطح اول (بیشترین قدرت نفوذ)، موانع آموزشی در سطح دوم و سه مانع عدم شایستگی تخصصی و مهارتی رهبران، کمیت و کیفیت نامناسب امکانات و تجهیزات و عدم کارایی و اثربخشی کادر آموزشی در سطح آخر (بیشترین وابستگی) قرار دارند. تحلیل MICMAC نیز این چهار مانع سطح اول را به‌عنوان متغیرهای مستقل و نفوذی و موانع سطح آخر را به‌عنوان متغیرهای وابسته و اثرپذیر تأیید کرد. رفع موانع ریشه‌ای مالی، اجتماعی، ساختاری و شایسته‌سالاری، پیش‌نیاز مؤثر غلبه بر سایر موانع رهبری آموزشی است.